با ورود تدریجی خودروهای برقی به بازار ایران، بخش مهمی از توجه خریداران به قیمت، میزان پیمایش و امکانات این خودروها معطوف شده است؛ اما یک پرسش ساده می‌تواند تمام معادله مالکیت را تغییر دهد: اگر مالک به شارژر خانگی دسترسی نداشته باشد، استفاده روزمره از خودروی برقی تا چه اندازه متفاوت خواهد بود؟
به گزارش پایگاه خبری خودروهای تجاری (سیونا)، در خودروی بنزینی، سوخت گیری بخش کوتاهی از یک روز عادی است، اما در خودروی برقی، محل شارژ و زمان دسترسی به آن می‌تواند مستقیما بر سبک استفاده از خودرو اثر بگذارد.
شارژ خانگی در واقع بخشی از تجربه مالکیت خودروی برقی است، نه صرفا یک امکان جانبی. مالک خودروی برقی که بتواند خودرو را در پارکینگ محل سکونت خود شارژ کند، معمولا می‌تواند شارژ را با برنامه روزانه خود هماهنگ کند و خودرو را در زمان توقف طولانی، برای استفاده بعدی آماده نگه دارد. در مقابل، فردی که به شارژر اختصاصی دسترسی ندارد، ناچار است برنامه رفت و آمد خود را تا حدی با محل و زمان فعالیت ایستگاه‌های عمومی هماهنگ کند.
این مسئله برای آپارتمان نشین‌ها ابعاد پیچیده‌تری پیدا می‌کند. نصب شارژر در پارکینگ یک ساختمان صرفا به خرید یک دستگاه محدود نمی‌شود و بررسی ظرفیت برق، کابل کشی، تجهیزات حفاظتی و هماهنگی با مدیریت ساختمان را نیز دربرمی‌گیرد. در برخی راهکارهای نصب خانگی، توان شارژر می‌تواند از چند کیلووات تا ظرفیت‌های بالاتر متغیر باشد و انتخاب آن به ظرفیت برق ساختمان و مشخصات خودرو وابسته است.
در چنین شرایطی، پارکینگ اختصاصی به یکی از عناصر مهم تجربه مالکیت تبدیل می‌شود. ممکن است دو خریدار یک خودروی برقی یکسان داشته باشند، اما هزینه و دردسر استفاده از خودرو برای آنها یکسان نباشد؛ مالک یک واحد ویلایی یا ساختمانی با پارکینگ اختصاصی می‌تواند شارژ خودرو را در محل سکونت مدیریت کند، در حالی که یک مالک آپارتمان ممکن است برای هر بار شارژ به ایستگاه عمومی مراجعه کند یا برای ایجاد زیرساخت اختصاصی در ساختمان با محدودیت‌های فنی و اجرایی مواجه شود.
از سوی دیگر، توسعه ایستگاه‌های عمومی شارژ در حال افزایش است و سیاست گذاری نیز به سمت گسترش این شبکه حرکت کرده است. بر اساس اعلام شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، از ابتدای سال ۱۴۰۴ تا تیر ۱۴۰۵، ۲۲۳ مجوز برای احداث ایستگاه شارژ در جایگاه‌های سوخت صادر شده و ۲۷ ایستگاه نیز به بهره برداری رسیده است. با این حال، افزایش تعداد ایستگاه‌ها لزوما به معنای حذف نیاز به شارژ خانگی نیست؛ زیرا مسئله اصلی برای مصرف کننده فقط وجود ایستگاه نیست، بلکه فاصله، دسترسی، ظرفیت، زمان انتظار و امکان استفاده از آن در ساعات مورد نیاز است.
تفاوت اصلی میان شارژ خانگی و عمومی را شاید بتوان در مفهوم زمان خلاصه کرد. در شارژ خانگی، خودرو می‌تواند در زمان پارک شدن انرژی دریافت کند و مالک لازم نیست زمان مستقلی برای سوخت گیری اختصاص دهد. اما در شارژ عمومی، مراجعه به ایستگاه بخشی از برنامه روزانه خواهد بود. هرچه تعداد خودروهای برقی بیشتر شود، اهمیت ظرفیت ایستگاه‌ها و تعداد خودروهایی که می‌توانند به صورت همزمان شارژ شوند نیز افزایش پیدا می‌کند.
موضوع در سفرهای بین شهری جدی‌تر می‌شود. اگرچه توسعه شارژرهای سریع می‌تواند زمان توقف را کاهش دهد، اما پراکندگی ایستگاه‌ها و اطمینان از فعال بودن آنها همچنان برای مالک اهمیت دارد. حتی شکل گیری راهکارهایی مانند شارژرهای سیار خودروهای برقی نیز نشان می‌دهد که دسترسی به شارژ در خارج از شبکه ثابت، به یکی از مسائل مهم اکوسیستم خودروهای برقی تبدیل شده است.
از طرف دیگر، شارژ خانگی به معنای نصب یک شارژر قدرتمند و گران قیمت نیست. نوع خودرو، ظرفیت باتری، توان قابل دسترس در محل و الگوی مصرف مالک تعیین می‌کند که چه راهکاری مناسب باشد. با این حال، استفاده روزمره از یک پریز معمولی نیز نمی‌تواند بدون بررسی شرایط فنی و ایمنی ساختمان به عنوان راه حل عمومی در نظر گرفته شود. کارشناسان نصب تجهیزات شارژ بر بررسی ظرفیت برق، کابل کشی مناسب و تجهیزات حفاظتی تاکید دارند.
این تفاوت می‌تواند در بازار دست دوم نیز اهمیت پیدا کند. در بازار خودروهای بنزینی، امکاناتی مانند سانروف، نمایشگر یا نوع صندلی معمولا در مرکز توجه خریدار قرار می‌گیرند، اما در خودروهای برقی ممکن است شرایط دسترسی به شارژ نیز به بخشی از ارزش کاربردی خودرو تبدیل شود. خودرویی که مالک آن بتواند به سادگی در محل سکونت یا محل کار شارژش کند، برای یک خریدار خاص می‌تواند تجربه متفاوتی نسبت به خودروی مشابهی داشته باشد که فاقد چنین امکانی است.
به همین دلیل، توسعه بازار خودروهای برقی تنها به افزایش تعداد خودروها وابسته نیست. این بازار به یک زنجیره کامل از زیرساخت نیاز دارد؛ از تولید و واردات شارژر گرفته تا نصب ایمن، توسعه ایستگاه‌های عمومی، دسترسی در مسیرهای بین شهری و ایجاد ساز و کار مناسب برای شارژ در ساختمان‌های مسکونی. در ایران نیز همزمان با افزایش تعداد خودروهای برقی، شرکت‌ها و مجموعه‌های مختلف در حال توسعه راهکارهای شارژ خانگی و عمومی هستند.
در واقع، مسئله اصلی برای خریدار آینده خودروهای برقی دیگر فقط این نیست که این خودرو چند کیلومتر را با یک بار شارژ طی می‌کند؟ بلکه پرسش مهم‌تر می‌تواند این باشد که من کجا و چه زمانی می‌توانم آن را شارژ کنم؟ پاسخ این سوال برای یک مالک دارای پارکینگ اختصاصی با پاسخ یک آپارتمان نشین بدون امکان نصب شارژر یکسان نیست.
بازار خودروهای برقی ایران در مرحله‌ای قرار دارد که همزمان با توسعه محصول، باید تجربه مالکیت آن نیز شکل بگیرد. شارژر خانگی در این میان از یک تجهیزات جانبی فراتر می‌رود و به بخشی از زیرساخت استفاده روزمره تبدیل می‌شود. اگر شبکه عمومی شارژ بتواند از نظر تعداد، پراکندگی و ظرفیت همگام با رشد خودروهای برقی توسعه پیدا کند، وابستگی به شارژ خانگی کاهش خواهد یافت؛ اما تا رسیدن به چنین شرایطی، دسترسی به شارژ اختصاصی می‌تواند یکی از عوامل مهم در سهولت استفاده از خودروی برقی باشد.
در نهایت، موفقیت خودروهای برقی در بازار تنها با تعداد خودروهای وارد شده یا میزان پیمایش آنها سنجیده نمی‌شود. تجربه واقعی مالک زمانی شکل می‌گیرد که خودرو بتواند بدون ایجاد تغییرات سنگین در سبک زندگی، هر روز آماده استفاده باشد. در این معادله، شارژر خانگی برای بخشی از مالکان یک مزیت رفاهی و برای برخی دیگر یک ضرورت زیرساختی است؛ تفاوتی که می‌تواند در سال‌های آینده به یکی از معیارهای مهم انتخاب و حتی ارزش گذاری خودروهای برقی تبدیل شود.
گزارش: آزاده باقری
