تحولات جهانی در حوزه حمل و نقل، صنعت خودرو را به سمت استفاده گستردهتر از فناوریهای پاک و به ویژه خودروهای برقی سوق داده است.
به گزارش پایگاه خبری خودروهای تجاری (سیونا)، در این مسیر، ایران نیز علی رغم محدودیتها و چالشهای اقتصادی، زیرساختی و سیاست گذاری، گامهایی برای توسعه این صنعت برداشته است. بررسی دقیقتر نشان میدهد که تاثیرات اجتماعی و اقتصادی خودروهای برقی در ایران با چالشها و فرصتهای خاصی همراه است.
در جهان، بازار خودروهای برقی در سالهای اخیر رشد چشمگیری داشته است.
بر اساس گزارشهای بینالمللی، فروش این خودروها در سال ۲۰۲۴بیش از ۱۴ میلیون دستگاه بوده که حدود ۲۰ درصد از کل فروش خودروهای سواری را تشکیل میدهد. کشورهایی مانند چین، اروپا و آمریکا پیشرو در این حوزه هستند و سهم خودروهای برقی در بازار آنها به بیش از ۳۰ درصد رسیده است.
در ایران اما، خودروهای برقی هنوز سهمی کمتر از یک درصد از کل بازار دارند. بر اساس آمار سازمان توسعه تجارت ایران، تعداد خودروهای برقی فعال در کشور کمتر از ۵ هزار دستگاه است که بیشتر آنها وارداتی هستند. این سهم پایین، ناشی از چند عامل مهم است.
یکی از مهمترین دلایل، قیمت بالای خودروهای برقی است. تحریمها و محدودیتهای وارداتی باعث افزایش هزینه تامین باتری و قطعات کلیدی شده و در نتیجه قیمت نهایی خودروهای برقی تا ۳۰ تا ۵۰ درصد گرانتر از خودروهای بنزینی است.
عامل دیگر، کمبود زیرساختهای شارژ است. تاکنون حدود ۵۰۰ ایستگاه شارژ عمومی در ایران فعال شده که این تعداد در مقایسه با نیاز بازار بسیار محدود است. نبود شبکهای گسترده از شارژرهای سریع، سفرهای بین شهری با خودروهای برقی را دشوار کرده است.
با وجود این موانع، در سالهای اخیر چندین شرکت خودروسازی داخلی به توسعه خودروهای برقی روی آوردهاند. برخی مدلهای هیبریدی و برقی با همکاری شرکتهای دانش بنیان طراحی و نمونه سازی شدهاند که میتوانند به بازار داخلی عرضه شوند.
شرکتهای دانش بنیان فعال در حوزه فناوری باتری، سیستمهای مدیریت انرژی و قطعات الکترونیکی نقش مهمی در بومی سازی فناوری خودروهای برقی دارند. این روند میتواند هزینه تولید را کاهش داده، کیفیت را افزایش دهد و به استقلال فنی کشور کمک کند.
از نظر اقتصادی، خودروهای برقی به طور میانگین ۳۰ تا ۴۰ درصد هزینههای سوخت و نگهداری کمتری نسبت به خودروهای بنزینی دارند. با توجه به روند افزایشی قیمت سوخت در ایران، این صرفه جویی میتواند به شکل قابل توجهی به درآمد خانوارها کمک کند و هزینههای عملیاتی آنها را کاهش دهد.
توسعه این صنعت همچنین میتواند فرصتهای شغلی جدیدی در زمینه تحقیق و توسعه، تولید قطعات، خدمات پس از فروش و تعمیرات ایجاد کند. پیش بینی میشود که در صورت حمایتهای مناسب، سالانه چند هزار فرصت شغلی مستقیم و غیرمستقیم در این بخش شکل بگیرد.
از منظر اجتماعی و زیست محیطی، آلودگی هوا یکی از مهمترین چالشهای کلانشهرهای ایران است که سالانه جان هزاران نفر را میگیرد. جایگزینی خودروهای بنزینی با برقی میتواند سهم قابل توجهی در کاهش انتشار گازهای گلخانهای و ذرات معلق داشته باشد. به عقیده کارشناسان محیط زیست، اگر تنها ۱۰ درصد خودروهای شهری ایران برقی شوند، میتوان سالانه بیش از ۲ میلیون تن دیاکسید کربن کمتر وارد جو کرد.
علاوه بر کاهش آلودگی، بهبود کیفیت هوا میتواند منجر به کاهش هزینههای درمانی و افزایش کیفیت زندگی شود که از نظر اقتصادی نیز اهمیت بالایی دارد.
برای رفع موانع توسعه خودروهای برقی، توسعه شبکه ایستگاههای شارژ سریع و معمولی با مشارکت بخش خصوصی و دولتی باید در اولویت قرار گیرد. همچنین راه اندازی سیستمهای شارژ خانگی و تجهیز پارکینگهای عمومی به شارژر، میتواند به افزایش پذیرش این خودروها کمک کند.
حمایتهای مالی دولتی مانند معافیتهای مالیاتی، تسهیلات کم بهره و مشوقهای خرید نیز میتواند بار مالی خرید خودروهای برقی را برای مصرفک نندگان کاهش دهد و باعث کاهش قیمت نهایی شود.
از سوی دیگر، ایجاد زنجیره بازیافت باتریهای فرسوده برای جلوگیری از آلودگی زیست محیطی و استفاده مجدد از مواد ارزشمند، یک ضرورت مهم است.
افزایش آگاهی عمومی درباره مزایا و نحوه استفاده بهینه از خودروهای برقی، همراه با اطلاع رسانی درباره اثرات مثبت اجتماعی و زیست محیطی، میتواند پذیرش این فناوری را تسریع کند.
چین با بیش از ۱۰ میلیون خودروی برقی فعال، توانسته است با برنامههای حمایتی، سرمایه گذاری گسترده در زیرساختها و توسعه فناوریهای بومی، بازار خودروهای برقی را به سرعت رشد دهد.
کشورهایی مانند نروژ نیز با ارائه مشوقهای مالی قوی و ایجاد زیرساختهای گسترده، بیش از ۷۰ درصد فروش خودروهای جدید را خودروهای برقی تشکیل میدهند.
گزارش: آزاده باقری
