خبر موافقت شهرداری تهران با رایگان شدن دائمی حملونقل عمومی، خیلی سریع به یکی از بحثبرانگیزترین اخبار شهری تبدیل شد؛ تصمیمی که در ظاهر، شبیه یک امتیاز بزرگ برای شهروندان است، اما پشت آن پرسشهای سنگینی درباره اقتصاد شهری، کیفیت خدمات و آینده حملونقل پایتخت قرار دارد.
به گزارش پایگاه خبری خودروهای تجاری (سیونا)، اگر شورای شهر تهران این طرح را نهایی کند، برای نخستینبار ایده «مترو و اتوبوس رایگان» به شکل دائمی وارد سیاست شهری ایران میشود؛ تصمیمی که برخی آن را گامی مدرن و عدالتمحور میدانند و برخی دیگر از آن بهعنوان یک «پوپولیسم پرهزینه» یاد میکنند.
واقعیت این است که حملونقل عمومی تهران همین حالا هم با بحرانهایی جدی روبهروست؛ از کمبود واگن و فرسودگی اتوبوسها گرفته تا ازدحام شدید، تأخیر و ضعف زیرساختها. منتقدان میگویند وقتی سیستم فعلی در وضعیت عادی با مشکل بودجه و کیفیت مواجه است، رایگان شدن کامل میتواند فشار تقاضا را چند برابر کرده و عملاً کیفیت خدمات را سقوط دهد.
از سوی دیگر، موافقان طرح معتقدند تهران دیگر ظرفیت ادامه وضعیت فعلی را ندارد؛ شهری که همزمان با آلودگی هوا، ترافیک و هزینه سنگین رفتوآمد دستوپنجه نرم میکند. از نگاه آنها، رایگان شدن مترو و اتوبوس میتواند مردم را از خودروهای شخصی دور کند و بخشی از بحران ترافیک و آلودگی را کاهش دهد؛ مدلی که پیشتر در برخی شهرهای اروپایی هم آزمایش شده است.
اما تفاوت اصلی اینجاست: بسیاری از شهرهایی که حملونقل رایگان را اجرا کردهاند، ابتدا زیرساخت قوی و ناوگان گسترده ساختهاند و بعد به سراغ حذف بلیت رفتهاند. در حالیکه در تهران، نگرانی اصلی این است که «رایگان شدن»، بدون توسعه واقعی ناوگان، فقط به شلوغتر شدن سیستم منجر شود.
پشت این تصمیم، یک سؤال مهمتر هم وجود دارد: اگر درآمد بلیت حذف شود، هزینه نگهداری و توسعه حملونقل عمومی از کجا تأمین خواهد شد؟ در شرایطی که شهرداریها با کسری بودجه مزمن روبهرو هستند، برخی کارشناسان هشدار میدهند این طرح ممکن است در آینده به کاهش کیفیت خدمات، افزایش بدهی شهری یا حتی بازگشت دوباره قیمت بلیتها ختم شود.
حملونقل رایگان، روی کاغذ شبیه یک رؤیای شهری است؛ شهری ارزانتر، پاکتر و انسانیتر. اما در واقعیت تهران، این رؤیا فقط زمانی موفق خواهد بود که زیرساخت، بودجه و مدیریت شهری بتوانند از پسِ موج تازه مسافران برآیند.
وگرنه شاید خیلی زود، شهروندان تهرانی با یک تناقض تازه روبهرو شوند:
«حملونقل رایگان»ی که دیگر کیفیتی برای استفاده ندارد.
گزارش: شیوا آبا
