جنگی که از اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد و تبعاتش تا ماهها بعد ادامه پیدا کرد، فقط بازار ارز و انرژی را بههم نریخت؛ صنعت خودروی ایران هم یکی از جدیترین شوکهای سالهای اخیر خود را تجربه کرد.
به گزارش پایگاه خبری خودروهای تجاری (سیونا)، در فروردین و ماههای پس از آتشبس، ایرانخودرو و سایپا وارد دورهای شدند که بسیاری آن را «بحران بعد از بحران» توصیف میکنند؛ دورانی که در آن، هم تولید آسیب دید، هم بازار، هم اعتماد مردم.
در هفتههای ابتدایی جنگ، زنجیره تأمین قطعات بهشدت مختل شد. بخشی از واردات قطعات نیمهساخته و مواد اولیه متوقف یا کند شد و بسیاری از خطوط تولید با کاهش ظرفیت مواجه شدند.
هرچند خودروسازان تلاش کردند با انتشار آمار تولید و تصاویر خطوط مونتاژ، شرایط را عادی نشان دهند، اما بازار خیلی زود نشانههای کمبود و آشفتگی را احساس کرد.
اولین واکنش بازار، انفجار قیمتها بود. خودروهایی که پیش از جنگ هم فاصلهای عجیب میان قیمت کارخانه و بازار داشتند، حالا وارد مرحلهای تازه از التهاب شدند.
پراید، ۲۰۶، دنا، تارا و شاهین دوباره به «دارایی سرمایهای» تبدیل شدند؛ نه بهخاطر کیفیت، بلکه بهدلیل ترس مردم از آینده اقتصاد و کاهش ارزش پول.
اما شاید مهمترین ضربه، ضربه روانی بود.
در سالهای گذشته، مردم از کیفیت خودروهای داخلی ناراضی بودند، اما بعد از جنگ، نگاه عمومی حتی بدبینانهتر شد. بسیاری میپرسیدند صنعتی که در شرایط عادی با بحران کیفیت، ایمنی و خدمات روبهروست، چگونه قرار است در شرایط منطقهای ناپایدار دوام بیاورد؟
در این میان، ایرانخودرو و سایپا تلاش کردند با فروشهای فوقالعاده، طرحهای فوری و تبلیغات رسانهای، بازار را کنترل کنند. اما اتفاق عجیبی رخ داد:
با وجود تمام انتقادها، صف خرید همچنان باقی ماند.
این تناقض بزرگ اقتصاد ایران است؛ مردمی که از کیفیت خودرو ناراضیاند، اما همچنان برای خرید همان خودروها رقابت میکنند. دلیلش هم روشن است: در بازاری بسته و انحصاری، خودرو دیگر فقط وسیله حملونقل نیست؛ نوعی پناهگاه سرمایه است.
کارشناسان معتقدند جنگ ۱۴۰۴ یک واقعیت قدیمی را عریانتر کرد: صنعت خودروی ایران بیش از آنکه یک صنعت رقابتی باشد، ساختاری وابسته به حمایت، انحصار و بحران است.
در بسیاری از کشورها، بحران میتواند خودروسازان را مجبور به نوآوری کند؛ اما در ایران، بحران اغلب فقط قیمتها را بالا میبرد و کیفیت را پایینتر میآورد.
در ماههای پس از آتشبس، خیابانها دوباره پر از خودرو شد، کارخانهها دوباره تولید کردند و قرعهکشیها ادامه یافت؛ اما پشت این «بازگشت به روال عادی»، یک سؤال بزرگ همچنان بیپاسخ مانده است:
آیا ایرانخودرو و سایپا بعد از جنگ قویتر شدند، یا فقط دوباره یاد گرفتند چگونه در بحران زنده بمانند؟
گزارش: منیژه میرزایی
