با تشدید آلودگی هوا در کلانشهرها و افزایش فشارهای جهانی برای کاهش انتشار کربن، خودروهای برقی به یکی از محورهای اصلی سیاست گذاری حمل و نقل در جهان تبدیل شدهاند.
به گزارش پایگاه خبری خودروهای تجاری (سیونا)، در ایران نیز طی دو سال اخیر، ورود خودروهای تمام برقی و آغاز به کار تاکسیهای برقی با تبلیغات گسترده همراه بوده است. با این حال پرسش اصلی همچنان پابرجاست: چه تعداد خودروی برقی واقعا در کشور فعال است و آیا زیرساخت و برنامه ریزی لازم برای توسعه این بازار وجود دارد یا آنچه دیده میشود بیش از هر چیز یک نمایش گذراست؟
برخلاف بازارهای جهانی که فروش خودروهای برقی سهم قابل توجهی از معاملات سالانه را تشکیل میدهد، در ایران تعداد خودروهای تمام برقی فعال همچنان محدود و در مقیاس آماری ناچیز است. بخش عمده این خودروها یا در قالب واردات محدود عرضه شدهاند یا در ناوگانهای سازمانی و تاکسیرانی مورد استفاده قرار گرفتهاند.
در حال حاضر، خودروهای برقی شخصی سهم بسیار کوچکی از بازار دارند و تمرکز اصلی بر توسعه ناوگان عمومی بوده است. همین موضوع نشان میدهد سیاست گذار فعلا بر نمایش عملیاتی در حوزه حمل و نقل عمومی تمرکز کرده، نه ایجاد بازار گسترده مصرف کننده نهایی.
در مقایسه با روند جهانی که بسیاری از کشورها اهداف چندمیلیونی برای تولید و فروش سالانه تعیین کردهاند، فاصله بازار ایران با استانداردهای بینالمللی چشمگیر است و هنوز نمیتوان از شکل گیری یک اکوسیستم واقعی خودروهای برقی سخن گفت.
یکی از مهمترین شاخصهای ارزیابی جدی بودن پروژه برقی سازی، تعداد و پراکندگی ایستگاههای شارژ عمومی است. در حال حاضر، بیشترین تمرکز ایستگاههای شارژ در شهر تهران قرار دارد و در شهرهایی مانند اصفهان و مشهد نیز زیرساختهایی به صورت محدود ایجاد شده است. با این حال، شبکه شارژ هنوز از انسجام و پوشش سراسری برخوردار نیست.
در بسیاری از مناطق شهری، دسترسی عمومی به شارژر سریع وجود ندارد و در جادههای بینشهری نیز ایستگاههای شارژ بسیار محدود است. این مسئله عملا کاربری خودروهای برقی را به سفرهای کوتاه درون شهری تقلیل میدهد.
از سوی دیگر، نصب شارژر خانگی برای ساکنان مجتمعهای مسکونی با چالشهایی نظیر محدودیت انشعاب برق، مسائل ایمنی و مشکلات حقوقی مواجه است. نبود استاندارد واحد و شبکه یکپارچه پرداخت و خدمات نیز به سردرگمی کاربران افزوده است. در چنین شرایطی، توسعه زیرساخت همچنان عقبتر از تبلیغات رسمی حرکت میکند.
نهادهای اجرایی از جمله وزارت صنعت، معدن و تجارت در ماههای اخیر از برنامههای متعددی برای واردات و تولید خودروهای برقی خبر دادهاند. هدف گذاری برای افزایش سهم خودروهای پاک در ناوگان شهری، حمایت از مونتاژ داخلی و تسهیل واردات از جمله محورهای اعلامشده است.
در سطح مدیریت شهری نیز، به ویژه از سوی شهرداری تهران، توسعه ناوگان تاکسی و اتوبوس برقی به عنوان راهکاری برای کاهش آلودگی هوا مطرح شده است. با این حال، فاصله میان اهداف اعلامی و زیرساختهای موجود همچنان محسوس است.
کارشناسان معتقدند در صورت نبود مشوقهای پایدار مانند تسهیلات خرید، معافیتهای مالیاتی، تعرفه ترجیحی برق و تضمین خدمات پس از فروش، امکان توسعه بازار مصرفی خودروهای برقی محدود خواهد ماند. تجربه کشورهای موفق نشان میدهد که برقی سازی بدون بسته حمایتی جامع و هماهنگ، به نتیجه پایدار نمیرسد.
یکی از ملموسترین جلوههای ورود خودروهای برقی به کشور، آغاز فعالیت تاکسیهای برقی در برخی کلان شهرهاست. رانندگان این ناوگان از کاهش هزینه سوخت و نرمی رانندگی به عنوان مزایای اصلی یاد میکنند. هزینه انرژی برق در مقایسه با بنزین، در صورت ثبات تعرفهها، میتواند مزیت اقتصادی ایجاد کند.
با این حال، چالشهایی نیز مطرح شده است؛ از جمله زمان انتظار برای شارژ، محدودیت ایستگاههای فعال در ساعات اوج، نگرانی درباره عمر و هزینه تعویض باتری و ابهام در خدمات تخصصی تعمیراتی. برای رانندگان تاکسی که زمان معادل درآمد است، هرگونه توقف طولانی برای شارژ میتواند به کاهش بهره وری منجر شود.
در صورتی که زیرساخت شارژ سریع و شبکه پشتیبانی فنی توسعه نیابد، تجربه تاکسیهای برقی ممکن است نتواند به الگوی موفق و قابل تعمیم در مقیاس ملی تبدیل شود.
در حالی که بسیاری از اقتصادهای بزرگ جهان جدول زمانی مشخصی برای حذف تدریجی خودروهای درون سوز اعلام کردهاند، بازار ایران هنوز در مرحله آزمایشی قرار دارد. سهم پایین خودروهای فعال، زیرساخت محدود و ابهام در سیاستهای حمایتی نشان میدهد مسیر پیش رو طولانی است.
اگر توسعه خودروهای برقی به ایجاد شبکه شارژ گسترده، تولید یا داخلی سازی واقعی فناوری باتری، ثبات مقررات و حمایت هدفمند از مصرف کننده منجر شود،میتوان از شکل گیری یک پروژه ملی سخن گفت
اما در صورتی که روند فعلی به رونماییهای مقطعی و ناوگانهای محدود نمایشی خلاصه شود، خطر تبدیل شدن این طرح به یک ویترین تبلیغاتی جدی خواهد بود.
در نهایت، خودروهای برقی در ایران در نقطهای میان آغاز یک تحول و نمایشی کوتاه مدت قرار دارند. تعیین کننده مسیر نهایی، نه تعداد مراسم رونمایی، بلکه سرعت توسعه زیرساخت، شفافیت آمار و پایداری سیاستهای اجرایی در سالهای آینده خواهد بود.
گزارش: آزاده باقری
