با توسعه تدریجی خودروهای برقی در بازار جهانی و آغاز حرکتهای اولیه در ایران، یکی از اساسیترین چالشها برای فراگیر شدن این فناوری، فراهم سازی زیرساختهای شارژ مطمئن، سریع و در دسترس است.
به گزارش پایگاه خبری خودروهای تجاری (سیونا)، در غیاب چنین زیرساختی، حتی خودروهای پیشرفته نیز نمیتوانند به بخشی از ناوگان حمل و نقل شهری و بین شهری تبدیل شوند. بررسی وضعیت موجود نشان میدهد که ایران هنوز فاصله قابل توجهی با استانداردهای بینالمللی در این حوزه دارد.
در حال حاضر، کشورهایی مانند چین، آلمان، آمریکا و نروژ با ایجاد شبکههای گسترده شارژ سریع و خانگی، مسیر را برای استفاده عمومی از خودروهای برقی هموار کردهاند. به طور مثال، در نروژ به ازای هر ۱۰۰کیلومتر مسیر جادهای، حداقل ۵ ایستگاه شارژ سریع وجود دارد. این در حالی است که در ایران، تعداد کل ایستگاههای شارژ فعال تا پایان مرداد ۱۴۰۴، کمتر از ۷۰۰ مورد بوده که اغلب در کلان شهرها متمرکزند.
نبود برنامه ریزی جامع برای توسعه زیرساختهای شارژ، موجب شده خودروهای برقی عملا برای استفاده روزمره در بسیاری از شهرهای کوچک و مناطق روستایی گزینهای غیرعملی باشند. همچنین، عدم استانداردسازی اتصالها، ولتاژ شارژ و پروتکلهای ایمنی در برخی مراکز موجود، گاه باعث آسیب دیدن خودروها یا اتلاف وقت کاربران میشود.
یکی از چالشهای اصلی، نبود سیاست حمایتی مشخص برای سرمایه گذاری در احداث ایستگاههای شارژ توسط بخش خصوصی است. هزینه بالای تجهیزات، تامین برق پایدار، مجوزهای اداری پیچیده و نبود مشوقهای مالیاتی، مانع ورود شرکتهای فناور و پیمانکاران به این حوزه شده است. به باور کارشناسان، بدون مشارکت گسترده بخش خصوصی، ایجاد شبکه ملی شارژ امکان پذیر نخواهد بود.
در برخی نقاط مانند شمال تهران، منطقه آزاد کیش و بخشی از شهر مشهد، نمونههایی از ایستگاههای شارژ عمومی راه اندازی شده که میتواند به عنوان الگوهای موفق در توسعه منطقهای در نظر گرفته شود. با این حال، برای ایجاد یک شبکه منسجم، نیاز به نقشه راه ملی و تقویم زمانی شفاف برای گسترش زیرساختها در کل کشور احساس میشود.
علاوه بر ایستگاههای عمومی، زیرساخت شارژ خانگی نیز بخش مهمی از پازل بهره برداری از خودروهای برقی است. در آپارتمانها و مجتمعهای مسکونی، چالشهایی چون نبود خطوط برق مستقل، ظرفیت پایین شبکه برق داخلی و مخالفت برخی ساکنان، مانع از نصب شارژرهای خانگی شده است. این در حالی است که در کشورهای پیشرو، دولتها با ارائه تسهیلات نصب رایگان و اصلاح قوانین ساختمان سازی، مسیر را برای شهروندان تسهیل کردهاند.
از منظر فنی، برخی شرکتهای دانش بنیان داخلی تولید مدلهایی از شارژرهای بومی را آغاز کردهاند، اما به دلیل نبود استاندارد ملی دقیق، گاه ناهماهنگیهایی میان خودرو و شارژر به وجود میآید. صاحبنظران معتقدند که تدوین چارچوبهای فنی روشن برای طراحی، نصب و بهره برداری از ایستگاههای شارژ، گامی ضروری برای توسعه اصولی این زیرساختهاست.
بر اساس پیش بینیها، اگر روند توسعه زیرساخت با همین سرعت ادامه یابد، پاسخگویی به نیاز بازار در سالهای آینده بسیار دشوار خواهد بود. با فرض رشد تدریجی سهم خودروهای برقی در بازار، ایران تا سال ۱۴۰۷ به حداقل ۵۰ هزار ایستگاه شارژ نیاز دارد؛ در حالی که ظرفیت فعلی تنها بخش کوچکی از این هدف را پوشش میدهد.
در عین حال، این حوزه فرصتهای سرمایه گذاری قابل توجهی دارد. از احداث ایستگاههای شارژ سریع در جایگاههای سوخت گرفته تا ایجاد سیستمهای هوشمند مدیریت انرژی، میتوان بازار جدیدی برای شرکتهای فناور، پیمانکاران عمرانی و استارتاپهای فعال در حوزه انرژی ایجاد کرد.
به باور تحلیلگران، ابهام در نقش و مسئولیت نهادهای شهری، نبود چارچوب حقوقی برای تخصیص فضاهای شهری به زیرساخت شارژ و همچنین ضعف در هماهنگی میان شهرداریها، وزارت نیرو و وزارت صمت از جمله عواملی هستند که روند توسعه را کند کردهاند.
از منظر زیست محیطی، گسترش زیرساخت شارژ میتواند اثرات مثبتی در کاهش آلایندگی هوا داشته باشد، اما تنها در صورتی که تامین برق این ایستگاهها نیز از منابع تجدیدپذیر یا پاک انجام شود. کارشناسان حوزه انرژی هشدار میدهند استفاده گسترده از برق نیروگاههای حرارتی میتواند مزایای زیست محیطی خودروهای برقی را تا حد زیادی کاهش دهد.
در نهایت، برای تحقق چشم انداز توسعه خودروهای برقی در ایران، توسعه زیرساختهای شارژ باید به عنوان اولویت اول در سیاستهای حمل و نقل سبز کشور در نظر گرفته شود. تدوین نقشه راه ملی، اصلاح قوانین شهری و ساختمانی، ارائه مشوقهای مالی به سرمایه گذاران، آموزش عمومی و حمایت از تولید داخلی تجهیزات شارژ از جمله اقداماتی است که میتواند این مسیر را هموارتر کند.
توسعه زیرساختهای شارژ نه تنها یک نیاز فنی، بلکه ضرورتی برای تحقق اهداف کلان در حوزه محیط زیست، انرژی و حمل و نقل پایدار است. آینده خودروهای برقی در ایران، بیش از آنکه به توان تولید وابسته باشد، به میزان آمادگی زیرساختها گره خورده است.
گزارش: آزاده باقری
