با ورود تهران به پاییز ۱۴۰۴، بار دیگر هوای خاکستری، شاخصهای هشداردهنده آلودگی و تعطیلیهای مقطعی به صدر اخبار بازگشتهاند.
به گزارش پایگاه خبری خودروهای تجاری (سیونا)، در حالی که معمولاً پدیده وارونگی دما، افزایش تردد خودروها و کمبود بارندگی بهعنوان دلایل اصلی آلودگی هوا معرفی میشوند، اینبار یک متهم قدیمی دوباره زیر ذرهبین قرار گرفته است: بنزین بیکیفیت.
آلودگی هوا؛ فقط وارونگی نیست
کارشناسان محیطزیست بارها تأکید کردهاند که وارونگی دما بهتنهایی «عامل» آلودگی نیست، بلکه شرط تشدیدکننده آن است. آنچه هوای تهران را در روزهای پاییزی به وضعیت «ناسالم» و «خطرناک» میرساند، حجم و نوع آلایندههایی است که در این لایه حبس میشوند. در این میان، سوخت مصرفی خودروها نقش تعیینکنندهای دارد.
بنزین بیکیفیت چه میکند؟
بر اساس تحلیلهای فنی، بنزینی که از استانداردهای لازم فاصله دارد، پیامدهای مستقیمی بر کیفیت هوا دارد:
• افزایش ترکیبات آروماتیک و بنزن که از عوامل سرطانزا و آلایندههای خطرناک هستند
• ناقصسوزی در موتور خودروها که منجر به تولید بیشتر مونوکسیدکربن و ذرات معلق میشود
• افزایش ذرات PM2.5؛ ذراتی که بیشترین سهم را در آلودگی هوای تهران دارند و مستقیماً وارد ریه و جریان خون میشوند
در پاییز ۱۴۰۴، همزمان با افزایش مصرف سوخت و کاهش کیفیت تهویه طبیعی هوا، این آلایندهها به شکلی فشرده در هوای پایتخت باقی ماندهاند.
خودروهای فرسوده + بنزین بیکیفیت = بحران
واقعیت این است که ناوگان حملونقل تهران، بهویژه خودروهای شخصی و موتورسیکلتها، آمادگی استفاده از سوختهای بیکیفیت را ندارند.
خودروهای فرسوده که استاندارد آلایندگی پایینی دارند، در مواجهه با بنزین نامرغوب:
• چند برابر حالت عادی آلایندگی تولید میکنند
• کاتالیستها سریعتر از کار میافتند
• و عملاً به منابع متحرک تولید سم در شهر تبدیل میشوند
تناقض همیشگی؛ مردم مقصرند یا سیاست سوخت؟
در حالی که سیاستگذاران با ابزارهایی مانند طرح زوج و فرد، محدودیت تردد و تعطیلی مدارس سعی در کنترل آلودگی دارند، سؤال اصلی بیپاسخ مانده است:
وقتی کیفیت سوخت اصلاح نمیشود، این محدودیتها تا چه اندازه مؤثرند؟
بسیاری از کارشناسان معتقدند بدون شفافسازی درباره کیفیت بنزین و تطبیق آن با استانداردهای روز، اقدامات ترافیکی بیشتر به مسکنهای موقت شبیهاند تا راهحل پایدار.
پاییز ۱۴۰۴؛ زنگ خطر جدیتر از همیشه
آمارهای رسمی نشان میدهد تعداد روزهای ناسالم تهران در سال ۱۴۰۴ نسبت به میانگین بلندمدت افزایش یافته است. همزمان، گزارشهای غیررسمی از افت کیفیت برخی محمولههای سوخت، گمانهزنیها درباره نقش بنزین در تشدید آلودگی را تقویت کرده است.
اگرچه مسئولان حوزه انرژی و محیطزیست تاکنون بهطور شفاف این موضوع را تأیید یا رد نکردهاند، اما همزمانی آلودگی شدید، مصرف بالای سوخت و نبود بارندگی، نگاهها را ناگزیر به سمت کیفیت بنزین میکشاند.
پاییز ۱۴۰۴ بار دیگر نشان داد که آلودگی هوای تهران تنها نتیجه شرایط جوی نیست.
بنزین بیکیفیت، در کنار ناوگان فرسوده و مدیریت مقطعی، به یکی از حلقههای پنهان اما مؤثر این بحران تبدیل شده است.
تا زمانی که سیاستهای کنترل آلودگی از «محدودیت برای مردم» به «اصلاح ریشهای سوخت و حملونقل» تغییر نکند، هوای پاک همچنان وعدهای فصلی باقی خواهد ماند؛ وعدهای که هر پاییز، زیر لایهای از دود گم میشود.
گزارش: آرزو ایرانی خواه
