همزمان با تداوم رکود تورمی در اقتصاد ایران و کاهش قدرت خرید خانوارها، بازار خودروهای کارکرده به یکی از پرتحرکترین بخشهای معاملات خودرویی تبدیل شده است.
به گزارش پایگاه خبری خودروهای تجاری (سیونا)، در شرایطی که قیمت خودروهای صفر کیلومتر برای بخش قابل توجهی از متقاضیان دست نیافتنی شده، بسیاری از خریداران به سمت گزینههای دست دوم حرکت کردهاند. اما پرسش اصلی اینجاست آیا بازار خودروهای کارکرده به پناهگاهی برای حفظ ارزش سرمایه تبدیل شده یا نشانههایی از شکل گیری یک حباب قیمتی در آن دیده میشود؟
فعالان بازار معتقدند حجم فایلهای فروش و معاملات خودروهای کارکرده در ماههای اخیر افزایش یافته است. کاهش عرضه خودرو صفر، فاصله قیمتی کارخانه و بازار و انتظار تورمی، بخشی از تقاضا را به سمت بازار دست دوم هدایت کرده است. در این میان، خودروهای اقتصادی و پرتیراژ بیشترین سهم معاملات را به خود اختصاص دادهاند.
نکته قابل توجه آن است که در بسیاری از مقاطع، بازار خودرو صفر با رکود معاملاتی مواجه بوده، اما بازار کارکرده انعطاف پذیری بیشتری از خود نشان داده است. دلیل این موضوع، تنوع قیمتی گستردهتر و امکان چانه زنی بیشتر میان خریدار و فروشنده عنوان میشود. برای بسیاری از مصرف کنندگان، خرید خودروی کارکرده تنها راه ورود به بازار خودرو محسوب میشود.
با این حال، برخی نمایشگاه داران از کاهش قدرت خرید واقعی خبر میدهند؛ به این معنا که گرچه تعداد مراجعه کنندگان افزایش یافته، اما تبدیل مراجعه به معامله قطعی همچنان با احتیاط همراه است.
یکی از ویژگیهای قابل تامل بازار کنونی، کاهش فاصله قیمتی میان برخی خودروهای صفر و نمونههای کارکرده کم کار آنهاست. در مواردی مشاهده میشود خودرویی با یک تا دو سال کارکرد، اختلاف قیمتی نه چندان چشمگیر با نسخه صفر کیلومتر دارد. این وضعیت پرسشهایی درباره منطق قیمت گذاری در بازار دست دوم ایجاد کرده است.
برای نمونه، در محصولات پرتیراژ شرکتهایی مانند ایرانخودرو و سایپا، گاهی فاصله قیمتی میان مدل صفر و کارکرده به حداقل میرسد؛ موضوعی که برخی کارشناسان آن را ناشی از انتظارات تورمی و نگاه سرمایهای به خودرو میدانند.
در چنین شرایطی، خودرو کارکرده نه صرفا یک کالای مصرفی، بلکه به ابزاری برای حفظ ارزش پول تبدیل میشود. همین نگاه سرمایهای میتواند زمینه ساز رشد غیرمنطقی قیمتها و حتی شکل گیری حباب در برخی مدلهای پرتقاضا شود.
اقتصاد تورمی و بیثباتی بازارهای موازی مانند ارز و مسکن، بر رفتار خریداران خودرو نیز اثر گذاشته است. بخشی از تقاضای موجود در بازار کارکرده، تقاضای مصرفی است؛ خانوارهایی که به دلیل افت توان مالی، ناچار به انتخاب گزینههای دست دوم شدهاند. اما در کنار این گروه، خریدارانی نیز حضور دارند که با هدف حفظ ارزش سرمایه وارد بازار میشوند.
این دوگانگی رفتاری باعث شده بازار خودروهای کارکرده ترکیبی از تقاضای مصرفی و سرمایهای باشد. در دورههایی که انتظارات تورمی تقویت میشود، عرضه کنندگان نیز تمایل کمتری به فروش نشان میدهند و همین موضوع به افزایش قیمتها دامن میزند. برعکس، در مقاطع ثبات نسبی یا افت نرخ ارز، بازار به سرعت وارد فاز رکودی میشود.
از سوی دیگر، افزایش سن ناوگان خودرویی کشور و کاهش عرضه خودروهای جدید نیز نقش مهمی در رونق نسبی بازار دست دوم دارد. محدودیت واردات و تیراژ نه چندان بالای تولید داخلی باعث شده خودروهای کارکرده همچنان متقاضی داشته باشند، حتی اگر از نظر کیفیت و ایمنی با استانداردهای روز فاصله داشته باشند.
برخی نشانهها مانند رشد سریع قیمت برخی مدلهای پرطرفدار، کاهش فاصله صفر و کارکرده و ورود خریداران غیرمصرفی، میتواند هشداری درباره احتمال شکل گیری حباب باشد. با این حال، تفاوت مهم بازار خودرو با بازارهای صرفا سرمایهای در آن است که خودرو کالایی مصرفی نیز محسوب میشود و تقاضای واقعی در آن وجود دارد.
اگر عرضه خودرو صفر افزایش یابد، سیاستهای وارداتی تثبیت شود و فضای اقتصاد کلان به سمت ثبات حرکت کند، احتمال تعدیل قیمتها در بازار کارکرده وجود دارد. اما در صورت تداوم تورم و نااطمینانی اقتصادی، خودروهای دست دوم همچنان میتوانند نقش پناهگاه موقت سرمایه را ایفا کنند.
بازار خودروهای کارکرده امروز در نقطهای میان نیاز مصرفی و انگیزه سرمایهای قرار دارد. از یک سو، کاهش قدرت خرید مردم آن را به گزینهای ناگزیر برای بسیاری از خانوارها تبدیل کرده و از سوی دیگر، بیثباتی اقتصادی نگاه سرمایهای را تقویت کرده است.
اینکه بازار دستدوم به تعادل پایدار برسد یا به سمت حباب قیمتی حرکت کند، بیش از هر چیز به متغیرهای کلان اقتصادی، سیاستهای تولید و واردات و میزان عرضه خودرو صفر وابسته است.
تا زمانی که شکاف عرضه و تقاضا پابرجاست و تورم انتظاری در اقتصاد جریان دارد، بازار خودروهای کارکرده همچنان یکی از حساسترین و پرنوسانترین بخشهای بازار خودرو باقی خواهد ماند.
گزارش: آزاده باقری
